HMB یک متابولیت فعال اسید آمینه شاخه‌دار لوسین است که نقش مهمی در تنظیم سنتز پروتئین و جلوگیری از تجزیه عضلات دارد.

با افزایش سن، فرآیند سارکوپنیا (از دست‌دادن تدریجی توده و قدرت عضلانی) و کم‌توانی تشدید می‌شود. در این شرایط، HMB به‌عنوان یک مکمل امیدوارکننده برای حفظ و بهبود سلامت عضلانی و عملکردی سالمندان مورد مطالعه قرار گرفته است.

مکانیسم اثر HMB

افزایش سنتز پروتئین عضلانی:

HMB مسیر سیگنال‌دهی mTOR را فعال کرده و از این طریق میتواند در تحریک سنتز پروتئین‌های عضلانی نقش خود را ایفا نماید.

کاهش تجزیه پروتئین عضلانی:

HMB از طریق مهار سیستم یوبیکوئیتین-پروتئازوم، تجزیه پروتئین‌های عضلانی را کاهش داده و همچنین فعالیت کاسپازها را مهار می نماید.

تعدیل سیستم ایمنی:

HMB نیز با بهبود پاسخ‌های ایمنی بدن می تواند خطر بروز بیماری های عفونی را در سالمندان کاهش دهد.

کاربردها و فواید HMB در سالمندان

1- مطالعات نشان داده‌اند که دریافت ۳-۲ گرم HMB در روز به مدت ۸-۴ هفته، می‌تواند توده عضلانی را در سالمندان حفظ و یا افزایش دهد. از این رو این مکمل می تواند نقش مفیدی در مقابله با سارکوپنیا و ضعف عضلانی در سالمندان نشان دهد.

2- مطالعات نشان داده اند که دریافت HMB توام با انجام ورزش های مقاومتی، بهبود بیشتری در قدرت و عملکرد عضلانی ایجاد می نماید.

3- در دوره‌های استرس متابولیک (مانند پس از جراحی، بیماری‌های حاد یا بستری)، دریافت HMB می‌تواند از تحلیل عضلانی پیشگیری نموده و فرآیند ریکاوری را تسریع نماید.

4- نتایج برخی مطالعات حاکی از آن است که دریافت HMB ممکن است با کاهش فعالیت استئوکلاست‌ها و افزایش نشانگرهای تشکیل استخوان، به حفظ تراکم معدنی استخوان کمک نماید.

5- دریافت HMB می تواند موجب کاهش سطوح فاکتورهای التهابی در بدن همچون اینترلوکین-۶ (IL-6)  و فاکتور نکروز توموری آلفا TNF-α) ) (از جمله عوامل ایجاد سارکوپنیا) گردد. این کاهش التهاب سیستمیک برای حفظ سلامت سالمندان حیاتی می باشد.

شواهد علمی و مطالعات کلیدی

* مطالعه دانشگاه آرکانزاس (۲۰۱۳): سالمندانی که ۳ گرم HMB روزانه به مدت ۸ هفته مصرف کردند، افزایش قابل‌توجهی در توده عضلانی و قدرت را تجربه نمودند.

* در یک مطالعه مروری متاآنالیز در سال ۲۰۱۸ محققین اذعان داشتند که دریافت HMB به‌طور معنی‌داری توده عضلانی و قدرت را در سالمندان به‌ویژه هنگامی که با ورزش مقاومتی ترکیب شود، بهبود می بخشد.

* در یک مطالعه  در سال 2019 نشان داده شد که ترکیب HMB، آرژنین و لیزین می‌تواند عملکرد فیزیکی و کیفیت زندگی سالمندان را ارتقا دهد.

دوز و نحوه مصرف

دوز معمول: ۳ گرم در روز (معمولاً به صورت ۱ گرم، سه بار در روز).

اشکال مکمل: کلسیم-HMB  (رایج‌ترین شکل)، HMB آزاد.

زمان مصرف: همراه با وعده‌های غذایی یا بلافاصله پس از ورزش برای جذب بهتر.

مدت مصرف: معمولاً دوره‌های ۴ تا ۱۲ هفته‌ای توصیه می‌شود. مصرف طولانی‌مدت در برخی مطالعات مورد بررسی قرار گرفته و عموماً بی‌خطر گزارش شده است.

دوزهای پیشنهادی مبتنی بر شواهد:

جهت پیشگیری از سارکوپنیا: 5/1 گرم در روز

سارکوپنی متوسط: ۳ گرم در روز تحت نظارت پزشکی

سارکوپنیا شدید یا کاشکسی عضلانی: تا 5/4 گرم در روز تحت نظارت پزشکی

ایمنی و عوارض جانبی

HMB عموماً ایمن و به خوبی تحمل می‌شود.

عوارض جانبی نادر و معمولاً خفیف هستند: ناراحتی گوارشی، اسهال یا حالت تهوع.

در بیماران با نارسایی کلیوی یا کبدی میبایست با احتیاط مصرف شود.

تداخل دارویی شناخته‌شده‌ای گزارش نشده است، اما مشورت با پزشک قبل از مصرف نیز توصیه می گردد.

نکات مهم در دریافت HMB

ترکیب با ورزش: بیشترین تأثیر HMB هنگامی است که همراه با ورزش مقاومتی منظم مصرف شود.

تغذیه کافی: HMB جایگزین یک رژیم غذایی متعادل و پروتئین کافی نیست، بلکه به عنوان مکمل یک رژیم غذایی کامل و با کیفیت شناخته می شود.

تفاوت های فردی: پاسخ به HMB می‌تواند تحت تأثیر عوامل ژنتیکی، وضعیت سلامتی و سطح فعالیت بدنی متفاوت باشد.

شواهد متضاد و محدودیت‌های فعلی

1. نتایج متناقض در برخی مطالعات:

- برخی مطالعات با حجم نمونه کوچک اثرات چشمگیری گزارش نکرده‌اند.

- تفاوت در طراحی مطالعه، دوز، مدت و جمعیت مورد مطالعه می‌تواند توجیه‌کننده باشد.

2. محدودیت‌های تحقیقاتی:

- اکثر مطالعات صورت گرفته بر روی دریافت HMB، کوتاه‌مدت (کمتر از ۶ ماه) بوده اند.

- در برخی مطالعات صورت گرفته، استاندارد طلایی (DEXA)  بمنظور اندازه‌گیری توده عضلانی استفاده نشده است.

- تاثیر HMB بر عملکرد عضلانی در بلندمدت (بیش از ۲ سال) هنوز به خوبی مورد مطالعه قرار نگرفته است.

جمع‌بندی و توصیه نهایی

HMB یک مکمل غذایی علمی بمنظور مقابله با سارکوپنیا و ضعف عضلانی در سالمندان شناخته می شود. این مکمل در کنار ورزش منظم و تغذیه مناسب، می‌تواند به حفظ توده عضلانی، بهبود قدرت و عملکرد فیزیکی، و ارتقای کیفیت زندگی در سالمندان کمک کند. با این حال، مشورت با متخصص تغذیه و یا پزشک قبل از شروع مصرف، به‌ویژه در سالمندان با شرایط پزشکی خاص، ضروری می باشد./ف.نوروزی فرد

«دکتر سعید شرافت  منش »دکترای تخصصی تغذیه و رژیم درمانی، دانشکده تغذیه و علوم غذایی علوم پزشکی شیراز